Đây là những điều mà tôi đã được nghe hồi Đức Phật còn ở tại giảng đường Trùng Các, trong rừng Đại Lâm, cách thành phố Tỳ-xá-ly không bao xa. Lúc bấy giờ, tôn giả A-nu-ra-đa cũng cư trú tại một cái am trong rừng, gần nơi Phật ? Một hôm, có một số các du sĩ ngoại đạo đến thăm tôn giả A-nu-ra-đa.

Sau khi trao đổi những lời chào hỏi và chúc tụng, họ hỏi tôn giả: “Này hiền hữu A-nu-ra-đa, Đức Như Lai mà người ta tôn xưng là bậc đã chứng ngộ quả vị cao nhất thế nào cũng đã nói và giảng cho hiền hữu nghe ý kiến của Người về bốn mệnh đề sau đây: Một là sau khi chết, Đức Như Lai vẫn còn; hai là sau khi chết, Đức Như Lai không còn; ba là sau khi chết, Đức Như Lai vừa còn vừa không còn; bốn là sau khi chết, Đức Như Lai vừa không còn vừa không không còn. Hiền hữu nói cho chúng tôi nghe đi.”  

Tôn giả A-nu-ra-đa trả lời: “Này các hiền hữu, Đức Như Lai, bậc tôn quý trên đời, người đã chứng ngộ quả vị cao nhất, chưa bao giờ từng nói và giảng giải trong khuôn khổ bốn mệnh đề mà các vị hiền hữu vừa đưa ra.”

Nghe Tôn giả nói như thế, các vị du sĩ ngoại đạo thốt lên: “Có thể là ông thầy tu này mới đi xuất gia, hoặc giả nếu đi tu lâu rồi thì ông ta chỉ là một kẻ ngu độn.”  Không vừa ý với câu trả lời của tôn giả, họ bỏ đi và cho tôn giả là người mới tu hay ngu độn.  

Sau khi các vị du sĩ đi rồi, tôn giả A-nu-ra-đa suy nghĩ: “Nếu các vị du sĩ này cứ tiếp tục hỏi như thế thì ta phải trả lời thế nào cho đúng với sự thật và không sai ý của Đức Phật? Ta sẽ trả lời như thế nào cho đúng với chánh pháp và đừng để người đồng đạo chê trách ?”

Rồi tôn giả A-nu-ra-đa đi tới nơi Đức Phật ở, cung kính làm lễ và thăm hỏi Người. Sau đó tôn giả trình lên Đức Phật câu chuyện vừa xảy ra.   

Đức Phật hỏi: Này A-nu-ra-đa, ông nghĩ sao? Có thể tìm Như Lai trong sắc không?

- Bạch đức Thế Tôn, không.

- Có thể tìm Như Lai ngoài sắc không ?

- Bạch Thế Tôn, không.

- Có thể tìm Như Lai trong thọ, tưởng, hành, thức không ?

- Bạch Thế Tôn, không.

- Có thể tìm Như Lai ngoài thọ, tưởng, hành, thức không ?

- Bạch Thế Tôn, không.

- Này A-nu-ra-đa, ông có nghĩ rằng Như Lai là một cái gì vượt ra khỏi sắc, thọ, tưởng, hành và thức không ?

- Bạch Thế Tôn, không.  

- Này A-nu-ra-đa, đi tìm Như Lai ngay trong khi Như Lai còn sống mà còn không tìm ra thì thử hỏi đi tìm Như Lai sau khi chết trong khuôn khổ bốn mệnh đề còn, không còn, vừa còn vừa không còn, vừa không còn vừa không không còn, đó có thể là một chuyện có thể làm được hay không ?

- Bạch Thế Tôn, không ?

- Tốt lắm, nầy A-nu-ra-đa, hãy lắng nghe và ghi nhớ như sau: Từ trước đến nay, Như Lai chỉ giảng dạy về “khổ” và “con đường chấm dứt đau khổ” mà thôi.

Thích Nhật Từ