Chùa Thành Lạng Sơn

https://chuathanhlangson.com

Phật dạy gì cho những người làm cha, mẹ?

Rất nhiều người đã bất ngờ khi tìm hiểu và nhận ra rằng quan niệm Phật giáo trong nhiều lĩnh vực cuộc sống ngày nay không chỉ phù hợp, khoa học mà còn gần gũi và vô cùng mới mẻ. Một trong số đó là những điều Phật dạy dành cho người làm cha, mẹ.

Với đạo Phật, làm cha mẹ là cả một quá trình dài. Ngay khi con cái vừa nhập thai, thì người mẹ cần phải giữ giới một cách hồn nhiên (Kinh Trung Bộ, tập 3, Kinh Hy hữu vị tằng hữu pháp, số 123) để đứa con sinh ra được kế thừa những phẩm chất tối thắng. Theo cách nói của Đức Phật, người mẹ khi mang thai cần phải cẩn trọng trong mọi bề. Thái quá hoặc bất cập trong ăn uống, trong tâm tưởng, đều không phù hợp với một người mẹ hoài thai.

Sự cẩn trọng, quan tâm đến con là tư duy luôn thường trực trong suy nghĩ của một người mẹ. Quan tâm đó được đẩy lên thành một mối lo to lớn mà kinh gọi là sự lo âu lớn đối với gánh nặng (Kinh Trung Bộ, tập 1, Đại kinh đoạn tận ái, số 38) và kéo dài liên tục, miên man sau chín hay mười tháng (Kinh đã dẫn) trường.

Với con trẻ, phải tập trung cao độ mọi sự quan tâm của mẹ và cha. Vì chỉ cần một chút lơ là bất cẩn, thì sức khỏe hoặc tính mạng của con trẻ sẽ rơi vào vùng nguy hiểm ngay. Thực tế đã có những đứa trẻ lớn lên với vết hằn năm tháng, do sơ suất hoặc lỗi lầm không cố ý của cha mẹ; và ở đây, sự dằn vặt lương tâm sẽ là nỗi trăn trở khôn nguôi cho cả mẹ và cha, mang theo đến cuối cuộc đời.

Kinh Được nuôi dưỡng tế nhị (Kinh Tăng Chi, chương Ba pháp, phẩm Sứ giả của Trời, Kinh Được nuôi dưỡng tế nhị) mặc dù chỉ là sự mô tả khá chi tiết về việc vua Tịnh Phạn nuôi dưỡng thái tử Tất Đạt Đa, nhưng cũng là một gợi ý tham khảo cho bất cứ ai muốn nuôi con bằng tất cả những gì có thể. Và, dù quý tộc hay thứ dân, thức ăn cho bé sơ sinh thì xưa nay không gì bằng sữa mẹ.

Kinh văn mô tả rằng, khi đã sinh, người mẹ nuôi hài nhi ấy với máu của mình (Kinh Trung Bộ, tập 1, Đại kinh Đoạn tận ái, số 38), mà ở đây, theo luật của bậc Thánh, sữa của bà mẹ được xem là máu (Kinh đã dẫn). Máu của mẹ, con đã hấp thụ từ thuở ban sơ, để con vươn lên, vững bước thành người.

Dạy con nên người

Dạy dỗ con cái và giới thiệu chúng vào đời là một trong những trách vụ quan trọng của những bậc làm cha mẹ, được Phật dạy trong kinh Tăng Chi (Kinh Tăng Chi, chương ba pháp, phẩm Sứ giả của Trời, Kinh Ngang bằng với Phạm Thiên).

Từ thực tế cho thấy, có nhiều người sanh con ra nhưng chưa hề quan tâm đến vấn đề dưỡng dục. Chính vì vậy mà đã có những đứa trẻ lớn lên trong tủi nhục, trong khổ đau, khiếm khuyết và bất hạnh nhiều bề. “Trời sinh voi sinh cỏ” là một quan niệm không đúng theo tiêu chí dưỡng dục mà Đức Phật đã dạy trong kinh.

Trong liên hệ rạch ròi của nhân quả, tiêu chuẩn dạy con tác động rất lớn đến sự hình thành những phẩm chất tích cực của một con người. Sanh con thì dễ, nhưng nuôi dưỡng và dạy dỗ chúng thành người là cả một nỗ lực vô bờ của mẹ và cha.

Ở đây, kiến thức về giới tính, về tâm sinh lý của từng giai đoạn tuổi tác cũng là một điều lưu ý quan trọng để các bậc cha mẹ nâng đỡ con cáicủa mình. Với trẻ con, cần phải tuần tự dắt dẫn. Hình ảnh Chậu nước bẩn và Cái gương soi mà Đức Phật viện dẫn trong kinh Trung Bộ (Kinh Trung Bộ, tập 2, Kinh Giáo giới La Hầu La ở rừng Am Bà La, số 61) để giảng dạy cho La Hầu La là một kinh nghiệm quý giá. Đôi khi với con, cha mẹ phải xem như bạn bè mới có thể gần con, để rồi từng bước hiểu con và tiến đến chia sẻ.

Đó cũng là điều mà kinh gọi: Bạn ở nhà là mẹ (Kinh Tương Ưng, tập 1, Thiên có kệ, Tương ưng chư thiên, Phẩm Già, Kinh Bạn) là một điều cần học hỏi đối với các bậc làm mẹ, làm cha. Với con, hiểu được chúng muốn gì, cần gì khi con cái bắt đầu bộc lộ tự ngã bản thân, là một lưu ý quan trọng. Thình lình một mai, khi con trẻ bất ngờ tuyên bố: cha mẹ không hiểu gì về con, tức khi ấy, đã bộc lộ ra những dấu hiệu gián đoạn tạm thời, trong việc truyền thông giữa các thế hệ. Khi hiểu được con muốn gì, con cần gì, thì liệu pháp giáo dục, phương thức nâng đỡ, định hướng của ba mẹ sẽ trở nên hiệu quả và thực tế hơn.

Thương ai bằng thương con (Kinh Tương Ưng, tập 1, Thiên có kệ, Tương ưng chư Thiên, phẩm Vườn hoan hỷ, Kinh Không ai bằng con) tuy chỉ là lời cảm hứng của một vị Trời nhưng đồng thời, đó cũng là chân lý phổ quát của bất cứ bậc làm cha mẹ đúng mực và đúng nghĩa.

Rõ ràng, thương con là khả tính tự nhiên của bất cứ bậc làm cha làm mẹ nào. Kinh Từ Bi cũng cũng xác chứng tình cảm của cha mẹ bao la: Như tấm lòng người mẹ/ Ðối với con của mình/ Trọn đời lo che chở/ Con độc nhất mình sinh (Kinh Tiểu Bộ, Kinh Tập, Kinh Từ Bi).

Tuy nhiên, thương con không đồng nghĩa với việc chiều con, hoặc dung dưỡng con khi con phạm phải lỗi lầm. Mặc dù phản đối việc giáo dục con bằng hình phạt, tuy nhiên trong những trường hợp đặc biệt, với những đối tượng đặc biệt, việc cân nhắc hình phạt có chừng mực là điều mà Đức Phật chấp thuận. Hình ảnh một đứa trẻ bị mắc dị vật và người chăm sóc trẻ cố gắng lấy dị vật đó ra bằng những phương tiện có thể, là điều mà Đức Phật lặp lại nhiều lần.

Trong kinh Trung Bộ, Đức Phật đã hỏi vương tử Vô Úy:

- Nếu đứa con nít này, do sự vô ý của vương tử, hay do sự vô ý của người vú hầu, thọc một cái que hay nuốt một hòn đá vào trong miệng, vậy vương tử phải làm gì?

- Bạch Thế Tôn, con phải móc cho ra. Bạch Thế Tôn, nếu con không thể móc ra lập tức, thời với tay trái con nắm đầu nó lại, với tay mặt lấy ngón tay làm như cái móc, con sẽ móc cho vật ấy ra, dầu có phải chảy máu.

- Vì sao vậy?

- Bạch Thế Tôn, vì con có lòng thương tưởng đứa trẻ (Kinh Trung Bộ, tập 2, Kinh Vương tử Vô Úy).

Cũng vậy, trong kinh Tăng Chi, hình ảnh ấy được lặp lại không phải hình ảnh vương tử mà là sự chăm sóc đứa trẻ của bà vú hầu. Theo Đức Phật, dẫu rằng quá trình giải cứu đứa trẻ ấy không phải không có hại. Như vậy, này các Tỷ kheo, người vú hầu phải làm như vậy vì muốn lợi ích, vì tìm hạnh phúc, vì lòng thương tưởng, vì lòng từ mẫn (Kinh Tăng Chi, chương Năm pháp, phẩm Sức mạnh hữu học, Kinh Dục vọng). Phải chăng chân lý thương cho roi cho vọt vẫn được Phật cho phép, nếu như có sự cân nhắc hợp lý và tùy tình hình?

(Còn nữa)

Tác giả bài viết: Chúc Phú

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây