Bí ẩn khúc gỗ trăm tuổi và giếng nước kỳ lạ ở Hòa Bình

Cụ Bùi Văn Beo đứng cạnh "giếng thần" ở bản Khộp

Con đường từ huyện Lạc Sơn lên xã Ngọc Lâu chênh vênh trên sườn những ngọn núi đá. Ngọc Lâu là xã sâu, xa và cao nhất của huyện Lạc Sơn, nằm sát khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn.

Bản Khộp của người Mường nằm ở cuối xã Ngọc Lâu, quanh mỏm ngọn đồi được bao bọc bởi rừng rú hoang rậm.

Giữa bản, trên sườn mỏm đồi ấy, có một giếng nước được xây cất đẹp đẽ, nước trong vắt, nhìn được tận đáy giếng. Các cô gái giặt giũ bên giếng, các chàng trai hồn nhiên tắm rửa như tắm bên giếng nhà mình. Không hiểu cái giếng nước này có gì đặc biệt mà anh Hồng kể cho tôi nghe bằng giọng huyền bí đến vậy…

Giếng bí ẩn

Người nắm rõ bí ẩn về cái giếng mà đồng bào tôn trọng gọi là “giếng thần” này là ông Bùi Văn Beo, hiện đã 90 tuổi, sống trong ngôi nhà sàn cách giếng khoảng 200m.

Khi hỏi về “giếng thần”, mắt cụ Beo chợt sáng rực, cụ hào hứng kể về cái giếng này với vẻ thành kính kỳ lạ.

 Trong khi tất cả giếng đào sâu hun hút trong bản không có nước, có giếng  phải đậy lại...

“Cái giếng này nằm trên mỏm đồi, ở vị trí cao nhất mà quanh năm suốt tháng, lúc nào nước cũng dồi dào, trong khi nơi khác ruộng khô nứt nẻ. Chuyện ấy đã lạ lắm rồi, nhưng lạ hơn nữa là cái khúc gỗ ở dưới đáy giếng, nó như cái khóa của máy bơm nước ấy, lạ lắm, không thể hiểu nổi, nên chúng tôi gọi nó là giếng thần…”, cụ Bùi Văn Beo kể với giọng đầy bí ẩn.

Cụ Beo nhớ rõ, năm 1955, khắp vùng Lạc Sơn gặp hạn hán. Bản Khộp tuy vẫn có nước từ giếng, nhưng nước không đủ phục vụ trồng cấy, mà chỉ đủ ăn.

Thanh niên bản Khộp đã hè nhau khơi rộng giếng, vét bùn đất dưới đáy, khiêng khúc gỗ chìm dưới lòng giếng lên với hy vọng nước sẽ chảy lên từ lòng đất mạnh hơn. Do khúc gỗ nặng hàng tấn, nên phải mấy chục người vừa bẩy, vừa kéo mới lôi được khúc gỗ nặng như cục chì khổng lồ ấy.

Một hiện tượng kỳ lạ đã xảy ra. Sáng hôm sau, mọi người ra giếng múc nước thì giật mình khi thấy giếng cạn đến đáy, không có tia nước nào cả.

Dân bản hoảng quá, liền khiêng khúc gỗ này thả xuống giếng. Kỳ lạ thay, khi khúc gỗ được thả xuống, nước lại phụt lên trong vắt.

... thì "giếng thần" lúc nào cũng ăm ắp nước.

Một lần nữa, ông Beo nhớ như in, vào năm 1966, thanh niên trong bản lại khơi bùn đất, và vần khúc gỗ ra khỏi đáy giếng cho nước chảy mạnh, nhằm có nước mở rộng diện tích cấy lúa. Theo họ, vì khúc gỗ nằm trên tia nước, nên nó làm nước chảy lên chậm hơn. Và lại một lần nữa, nước không chảy lên giọt nào.

Lần gần đây nhất, được ông Bùi Trọng Tây, Chủ tịch xã Ngọc Lâu kể với tôi: Năm 2002, với sự hỗ trợ của UNICEF, thực hiện chương trình nước sạch phục vụ nhân dân các xã vùng sâu, vùng xa, bản Khộp được xây một giếng nước hoành tráng. Địa điểm xây giếng chỉ có thể thực hiện ở giếng cũ, bởi không còn nguồn nước nào khác.

Những cán bộ, công nhân xây giếng đã tiến hành nạo vét, kéo khúc gỗ quẳng lăn lóc ra bên cạnh, bất chấp lời can gián từ phía dân bản.

Sớm hôm sau, những người xây giếng đã kinh hãi khi thấy nước cạn sạch. Họ liền bơm nước vào giếng để thử, nhưng nước cứ dần ngấm xuống lòng đất. Không tìm được lý do, họ bỏ đi mất hút.

Lại một lần nữa, dân bản Khộp lại thả cây gỗ xuống có cả sự chứng kiến của các cán bộ xã, trong đó, có ông Chủ tịch xã Bùi Trọng Tây. Kỳ lạ thay, hàng trăm tia nước li ti lại phụt lên quanh khúc gỗ, dân bản tha hồ nước dùng.

Huyền thoại khúc gỗ

Cụ Bùi Văn Beo dẫn tôi ra giếng nước nhà cụ ngay dưới chân nhà sàn. Tôi nhìn xuống, thấy giếng sâu hoắm, tịnh không có giọt nước nào. Xem giếng nước những nhà bên cạnh cũng tuyệt đối không có nước, mặc dù chỗ đào giếng ở dưới sườn đồi, còn “giếng thần” của cả bản thì nằm ở sát mỏm đồi, tức là cao hơn rất nhiều.

Đứng trên thành giếng, tôi nhìn rõ khúc gỗ đen lộ một phần lên khỏi đáy bùn. Khúc gỗ không có gì đặc biệt cả, tuy nhiên, theo cụ Beo, nó cứng như thép, dao bổ vào quằn lưỡi.

Khúc gỗ được cho là kỳ lạ nằm dưới đáy giếng đã mấy trăm năm nay.

Dưới làn nước trong vắt, tôi nhìn rõ hàng chục con cá, có con to nặng đến 2kg. Tôi hỏi những người đang múc nước ở giếng rằng, sao không bắt cá về ăn, ai cũng lắc đầu.

Về khúc gỗ, theo cụ Beo, không ai biết nó có trong giếng từ khi nào, có trước hay sau giếng, nhưng tổ tiên mấy đời nhà cụ khẳng định nó có từ lâu lắm rồi, phải từ 300 đến 500 năm. Xưa kia, giếng được đắp đơn giản bằng một bờ đá, vết tích vẫn còn đó.

Theo  người dân bản Khộp  khúc gỗ trong giếng là của một cây Nhội khổng lồ. Tán lá của nó rộng che khuất cả bản Mường.

Ngày xưa trai tráng các bản mang dao cuốc lên đỉnh núi chặt ròng rã 3 tháng trời cây Nhội mới chịu đổ. Gốc nó ở bản Điện, nhưng ngọn đổ xuống tận bản Trôi. Một cành cây gãy xuống, rơi vào bản Khộp, tạo thành mó nước. Khúc gỗ dưới giếng bây giờ chính là một phần nhỏ cành cây đó.

Ông Chủ tịch xã Bùi Trọng Tây khẳng định đã tận mắt giếng bản Khộp mất nước khi nhấc khúc gỗ lên.

Theo những cụ già trong bản, gỗ lim, gỗ nghiến, cứng, tốt như vậy, song ngâm dưới nước hàng trăm năm cũng phải mục, mủn, trong khi, khúc gỗ Nhội này, là loại gỗ không tốt lắm, mọc nhiều ở xã Ngọc Lâu và Ngọc Sơn lại bền như sắt, đá, nằm dưới bùn nước bao đời nay vẫn không thay hình đổi dạng.  

Theo chủ tịch xã Bùi Trọng Tây, vì có giếng này mà bản Khộp trồng được lúa nước quanh năm, trong khi các bản khác chỉ trồng ngô, sắn, hoa màu và trông vào nước trời, vì xã Ngọc Lâu không có con suối nào cả. Nguồn nước thừa từ giếng chảy ra cánh đồng đủ tưới tiêu cho 16ha lúa nước.

Giữ rừng để giữ nước

Ngồi trong nhà sàn, mây ùa vào bậu cửa, nghe những cụ già bản Mường râu tóc bạc phơ kể chuyện kỳ lạ về “giếng thần”, như vì sao ở chỗ cao ráo, lại có nước quanh năm, có thể dễ dàng giải thích bằng khoa học. Nhưng chuyện về khúc gỗ  thì còn phủ kín màn sương huyền bí.

Nhưng, dù khúc gỗ đó có huyền bí hay không, với 80 hộ dân bản Khộp, nó không quan trọng. Người bản Khộp chỉ cần đời này qua đời khác, nước cứ ngập giếng, cứ trong leo lẻo. Ở nơi khác, giếng này hết nước, còn có giếng khác, chứ ở bản Khộp mà mất nước, thì không biết họ sẽ sống thế nào.

Già trẻ, gái trai, luôn nhắc nhở nhau phải biết giữ nguồn nước trong sạch, không một ai dám xâm phạm đến khúc gỗ, đến “giếng thần”. Và thế là, đồng bào bản Khộp không một ai còn lên rừng chặt cây nữa.

Đặc biệt là cây Nhội, loài cây có trong truyền thuyết “giếng thần” cứ mọc khắp các cánh rừng, khắp các ngả đồi. Chủ tịch xã Bùi Trọng Tây bảo: “Nhội mọc nhiều lắm, đường kính của nó cứ 2-3m một cây, cây nào cây nấy đều vài trăm năm tuổi…”.