Những điều ít biết về di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc

Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc là một trong 24 di tích đặc biệt quan trọng quốc gia Việt Nam, thuộc địa bàn thị xã Chí Linh tỉnh Hải Dương. Đây cũng là nơi gắn liền với thân thế, sự nghiệp của nhiều anh hùng, danh nhân văn hóa dân tộc.

Ghi dấu 3 lần đánh thắng quân Nguyên Mông

Nơi đây gồm quần thể các di tích lịch sử liên quan đến những chiến công lẫy lừng, mà ba lần quân dân thời Trần đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ 13 và trong cuộc kháng chiến 10 năm của nghĩa quân Lam Sơn chống quân Minh ở thế kỷ 15.

Trong quần thể di tích, chùa Côn Sơn cùng với đền Kiếp Bạc được coi là những điểm nhấn chính. Chùa còn có tên chữ là "Càn khôn đai la di", nghĩa là chùa được trời ban cho phước lành. Chùa nằm dưới chân núi Côn Sơn. Tương truyền nơi đây là nơi hun gỗ làm than và đã từng diễn ra trận hoả công hun giặc, dẹp loạn 12 sứ quân của Đinh Bộ Lĩnh ở thế kỷ 10. Nên ngoài tên gọi Côn Sơn, núi còn có tên là Kỳ Lân hay núi Hun. Chùa "Thiên Tư Phúc Tự" trong dân gian quen gọi theo tên núi là chùa Côn Sơn hay còn gọi là Chùa Hun.

Thiền sư Huyền Quang - vị tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm - một thiền phái mang mầu sắc dân tộc Việt Nam đã về tu ở chùa Côn Sơn. Tại đây, ngài cho lập đài Cửu phẩm liên hoa, biên tập kinh sách, làm giảng chủ thuyết pháp phát triển đạo phái không ngừng. Ngày 22 tháng giêng năm Giáp Tuất (1334), Thiền sư Huyền Quang viên tịch tại Côn Sơn. Vua Trần Minh Tông đã cấp cho ruộng để thờ và cho xây tháp tổ sau chùa, đặc phong Tự Tháp "Huyền Quang tôn giả".

Chùa Côn Sơn có từ thời Trần (truyền thuyết cho rằng Chùa có từ thời Đinh), năm Khai Hựu nguyên niên(1329), được Pháp Loa tôn tạo với quy mô lớn. Dấu vết của lần trùng tu này còn hiện diện đến nay. Nguyễn Trãi từng làm Đề cử chùa Côn Sơn. Chùa xưa nay là danh lam cổ tích của đất nước, hiện còn nhiều dấu tích và cổ vật có giá trị.

Thờ nhiều vị anh Hùng

Côn Sơn - Kiếp Bạc là nơi gắn với tên tuổi của nhiều anh hùng dân tộc như: Nguyễn Trãi, Trần Hưng Đạo, danh nhân văn hoá của dân tộc: Trần Nguyên Đán, Pháp Loa, Huyền Quang… Ngày nay, nhân dân đã xây dựng nhiều đền thờ để tưởng nhớ làm nên một quần thể di tích hài hòa, đẹp mắt.

Ðền thờ Trần Hưng Đạo được dựng vào đầu thế kỷ 14, trên một khu đất ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc. Trong đền hiện còn 7 pho tượng bằng đồng: tượng Trần Hưng Ðạo, phu nhân, 2 con gái, Phạm Ngũ Lão, Nam Tào, Bắc Ðẩu và 4 bài vị thờ 4 con trai. Hàng năm, hội đền được tổ chức vào ngày mất của Trần Hưng Ðạo (ngày 20 tháng 8 âm lịch).

Đền thờ Nguyễn Trãi cũng được khởi công xây dựng ngày 14/2/000, trên khuôn viên đất rộng gần 10.000m2, tại chân núi Ngũ Nhạc, nằm trong khu vực Thanh Hư Động và gần nơi ngày xưa từng có đền thờ bà Trần thị Thái, thân mẫu của Nguyễn Trãi. Đền thờ chính, hai nhà Tả vu, Hữu vu, Nghi môn nội, Nghi môn Ngoại, Nhà Bia, Am hoá vàng, cầu vào cổng chính, cầu qua suối Côn Sơn theo kiểu thượng gia hạ kiều để lên Thạch Bàn, nhà từ đền, hệ thống sân vườn, đường cấp thoát nước ...

Ngôi đền chính tựa lưng vào Tổ Sơn, hai bên tì vào hai dãy núi Ngũ Nhạc và Kỳ Lân là tả Thanh long và hữu Bạch hổ. Phía trước có hồ nước rộng, tiếp theo là núi Trúc Thôn đối diện với núi Phượng Hoàng. Xa xa là dãy núi An Lạc đã tạo lên thế núi lớp lớp điệp trùng.

Tiếp đó là đến đền thờ Trần Nguyên Hãn nằm trên đền thờ Nguyễn Trãi, cũng ở ven suối. Trần Nguyên Hãn là đại công thần nhà Lê và là em con cậu ruột của Nguyễn Trãi.

Và cuối cùng là đền thờ danh nhân Trần Nguyên Đán, nằm ở phía trên cả đền thờ Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn, gần thượng nguồn suối Côn Sơn. Trần Nguyên Đán là ông Nguyễn Trãi. Các đền này đều rất đẹp và hợp thành một quần thể mới hoàn toàn hòa hợp với quần thể chùa Côn Sơn cũ. Năm 1385, Trần Nguyên Đán cùng vợ đưa cháu ngoại Nguyễn Trãi về sống tại Côn Sơn. Ông nuôi dạy Nguyễn Trãi trưởng thành. Tại Côn Sơn ông cùng vợ trồng rừng thông, bãi giễ và xây dựng quần thể kiến trúc trong núi. Động Thanh Hư là công trình quy mô, hoành tráng với nhiều hạng mục kiến trúc hoà với thiên nhiên, trong đó có các nơi "Nghỉ ngơi, chơi ngắm" là thẳng cảnh tiêu biểu mà từ lâu đã trở thành địa danh, di tích nổi tiếng, đi vào thi ca sử sách ở nhiều thời đại. Năm 1390, Quan Đại Tư Đồ Trần Nguyên Đán tạ thế tại Côn Sơn. Vua Trần nhớ công đức của ông, sắc chỉ cho nhân dân lập đền, tạc tượng thờ Người tướng quốc tại Côn Sơn. Trải qua năm tháng Đền thờ xưa không còn…

Lễ hội mùa thu Kiếp Bạc - Côn Sơn

Lễ hội tổ chức thường niên vào dịp trung thu với hai phần lễ và hội trong đó, nhiều nghi lễ truyền thống mang đậm màu sắc dân gian như: Lễ cáo yết, lễ khai ấn, lễ dâng hương tưởng niệm Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, lễ rước bộ, lễ cầu an…; hội quân trên sông Lục Đầu, hội hoa đăng trên sông Lục Đầu.

Cùng với phần lễ là các hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí phục vụ bà con địa phương và du khách như thi đấu vật, chọi gà, cờ tướng, bơi thuyền chải, biểu diễn võ gậy, múa rối nước… Đặc biệt, tại lễ hội truyền thống mùa thu Kiếp Bạc-Côn Sơn năm 2011 sẽ có lễ dâng hương tưởng niệm 711 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, một trong những danh tướng lẫy lừng Việt Nam gắn với vùng đất này...

Theo Bảo Bình - Đất Việt