Tuyệt vọng

Sống trong đời sống thì phải có hy vọng, tin vào ngày mai tốt đẹp hơn là cách để cứu rỗi linh hồn ta qua cơn đau hụt hẫng trước thực tại phũ phàng hay còn nhiều điều bất như ý. Nhưng nếu ta đổ dồn hết niềm tin hy vọng về một phía, cũng như ta đem hết tài sản của mình ra để đánh một canh bạc sau cùng là lỡ canh bạc ấy thất bài thì cuộc đời ta kể như không còn gì nữa. Ta không còn gì để sống.

Không có gì lạc lõng cho bằng khi ta không còn biết tin tưởng vào đâu, hay nói đúng hơn là ta không còn năng lực để tin tưởng vào bất cứ điều gì nữa. Không thể bám vào sự sống thì chắc chắn ta sẽ héo tàn và lụi bại.

Trong giây phút  tuyệt vọng nhiều người đã tìm đến cái chết, vì trái tim của họ không đủ lớn để chứa đựng nổi sự mất mát quá lớn lao. Trái tim chưa đủ lớn là tại vì trong quá khứ chưa có thói quen chịu đựng cảm xúc xấu khi thất bại, hay chưa bao giờ đón nhận một hoàn cảnh trái ngang nào có tầm vóc lớn lao đến như vậy.

Nhưng đôi khi trên thực tế sự mất mát ấy cũng không quá lớn như tâm tưởng, không phải không có nó thì không sống được, chỉ tại tâm thức khi bị tổn thương nặng nề, cái tôi không còn chỗ bám, nên nó rơi vào một khoảng trống chơi vơi mà không định dạng được mọi thứ xung quanh và phía trước.

Chính vì vậy mà những kẻ tuyệt vọng luôn thấy tương lai mịt mờ tối.

Khi tuyệt vọng tâm ta trở nên lu mờ hơn bao giờ hết, ta nhìn mọi thứ bằng con mắt bi quan chán chường và có cảm tưởng như mình không còn gì để sống.

Sự thật là đất trời vẫn đang ôm ấp nuôi dưỡng ta, những người thân yên vẫn luôn bao bọc che chở ta, những điều kiện thuận lợi vẫn tồn tại yên ổn bên ta.

Chỉ tại trong khi hy vọng vào đối tượng này, ta đã vô tình hoặc giới hạn hoặc chấm dứt niềm tin vào những đối tượng khác, ta bị năng lực khát khao quá lớn trong lòng thúc đẩy đi về phía ấy mà bất chấp tất cả.

Ngay khi hy vọng ta đã tạo ra thế mất cân đối, không tự chủ được bản thân mình thì đừng hỏi tại sao khi niềm hy vọng vỡ tan là ta không thể đứng vững.

Đó là triệu chứng bỏ tâm chạy theo cảnh nên khi cảnh mất thì tâm không còn chỗ nương tựa, cái tôi dường như lạc mất.                                                                           

Ta quên mất rằng ta là một hợp thể vô ngã có tới hàng triệu điều kiện đang dang tay góp sức để tạo nên hình hài và tâm thức này, sự thất bại về tình yêu hay một lý tưởng cao đẹp cũng chỉ là một phần của đời sống.

Nếu ta từng biết quan tâm chăm sóc nhiều mối quan hệ mật thiết chung quanh, biết phân cái tôi ra nhiều nơi, biết không đặt niềm tin tuyệt đối vào lý tưởng thì sẽ không bao giờ rơi vào vực thẳm của tuyệt vọng.

Lẽ dĩ nhiên có những hy vọng trở thành thất vọng, nhưng từ thất vọng đến tuyệt vọng là một khoảng cách rất lớn, nó tùy thuộc vào vốn liếng mà ta đã cất công đầu tư và thái độ của ta khi đặt xuống niềm hy vọng ấy.

Cho nên không phải ai bị thất vọng cũng trở thành tuyệt vọng, mà không phải ai tuyệt vọng cũng chết chìm mãi trong khổ đau. 

Một người vững chãi thì chỉ xem sự thất bại là một bài học kinh nghiệm để góp phần đi tới sự thành công. Họ tin rằng những gì họ đã khổ công gây dựng thì không bao giờ mất hẳn, nó sẽ chuyển từ dạng này sang dạng khác hoặc đang bảo lưu ở dạng vô tướng để chờ đợi những điều kiện khác tới kết hợp.

Họ có nội lực vững mạnh nên sẵn sàng đối diện và chấp nhận sự tổn thất nặng nề mà không than vãn hay bỏ cuộc, vì họ biết con người của minh vĩ đại hơn những gì chưa thể hiện được hay bị lấy đi.

Nói đúng hơn là cái tôi của họ chưa từng bị lạc mất, họ chưa từng đem cuộc đời của mình ra để rao bán hay đặt cược. 

Tương lai đi về đâu                                             

Khi rơi vào vực thẳm khổ đau tuyệt vọng và muốn buông xuôi tất cả thì ta hãy tự hỏi mình: thật ra ai đã khiến ta ra nông nỗi này?

Nếu câu trả lời là chính người ấy thì ta hỏi thêm rằng: người ấy là ai mà sao ta lại dễ dàng phó thác cuộc đời mình cho họ thao túng như vậy?

Họ chỉ có thể làm cho ta mất niềm tin nhưng họ không có quyền làm cho ta khổ. Bởi đời sống mà ta đang sở hữu không phải là đời sống của riêng ta, ta không có quyền coi thường hay hủy hoại nó. Nó là tác phẩm được tạo thành từ cha mẹ, anh chị em, bạn bè, những bậc ân nhân khác trong đời, và cả tổ tiên hay giống nòi nữa.

Họ luôn có mặt trong ta, trong từng tế bào và hơi thở. Họ đang theo ta đi về phía tương lai, nếu ta ngã xuống thì họ sẽ ngã theo, tương lai ta ra sao thì một phần họ cũng trở thành như thế ấy.

Dẫu biết rằng chọn đến cái chết là ta đã chịu khổ đau đến mức cùng cực rồi, trái tim của ta như sắp tan vỡ vì không thể chứa nổi niềm đau quá lớn đang đè xuống. Nhưng suy cho cùng thì ta cũng đang làm một việc rất ích kỷ, ta chỉ muốn tìm cách trốn thoát cơn cảm xúc xấu đang bùng vỡ mà chính ta cũng có phần trách nhiệm trong đó. 

Ta cứ nghĩ mình là kẻ khổ đau nhất trên dời nên mọi người không có quyền trách giận cho cái quyết định của mình. Đúng là không ai muốn trách giận một người đang đau khổ, nhưng ta không có quyền làm cho những nguời thân yêu của ta khổ.

Đâu phải người kia làm ta khổ thì ta có quyền làm cho người khác khổ. Và liệu ta có bình yên nơi thế giới xa lạ nào đó khi tâm hồn còn đầy khổ đau và ruột cứ quặn lên vì trách nhiệm làm người còn dang dở? 

Không có cái tương lai nào tách lìa với hiện tại, hiện tại như thế nào thì tương lai cũng đồng tính chất như thế ấy. Khổ đau từ trái tim thì liệu pháp để bứng gốc rễ khổ đau cũng nằm trong trái tim.

Ta đừng chạy đi tìm kẻ đã làm khổ mình để trừng phạt hay tìm một nơi mà mình cho là bình yên để trốn tránh. Dù ta có làm đựơc chuyện đó thì vết thương trong ta cũng không thể nào lành lặn được, cái đó chỉ làm cơn thỏa mãn cơn cảm xúc trong nhất thời, ta không bao giờ lấy lại những gì đã mất từ bên ngoài.

Nhưng ta cũng cẩn thận, nhiều khi ta không muốn thoát khỏi vực thẳm khổ đau vì ta không đủ sức. Có thể một phần ta muốn tự giam mình trong khổ đau để kích động vào lương tâm của người kia như một thái độ để trừng phạt, một phần ta muốn chìm đắm trong cảm xúc quặn đau ấy như để thương hại bản thân mình.

Trong văn học hành động đó được coi là ''''thú đau thương''''. 

Khi rơi vào cảm xúc khổ đau quá lớn, một kẻ yếu đuối chỉ biết nghĩ đến bản thân thì thường lấy đau thương để gặm nhấm rồi than thân trách phận chứ không tích cực đi tìm một lối thoát.

Họ thích nằm co như con tôm để nghe những bản nhạc tình sầu đứt ruột, hoặc thích người khác tưới tẩm vào nỗi khổ niềm đau của mình bằng cách công nhận mình là kẻ khổ nhất trên đời và là kẻ tội nghiệp, chứ không chịu cho ai kéo mình ra khỏi vực thẳm đen tối ấy cả.

Đó là triệu chứng bệnh trầm cảm, thích giam cảm xúc mình ở cung bậc thấp để thỏa mãn mặc cảm thua sút người khác.

Thật ra trong sâu thẳm thì nó cũng là cách loan báo với mọi người về cái khổ đau mà mình đang ghánh chịu, nhưng lại muốn được xót thương hơn là được cứu giúp. Bởi muốn được cứu giúp thì phải trả ta về đúng vị trí còn căng đầy niềm hy vọng như thưở ban đầu, còn không thì để ta như vậy.

Ta không muốn thành kẻ trắng tay.  

Rác cũng là hoa

Trong  bài hát  ''''Tôi ơi đừng tuyệt vọng'''' Trịnh Công Sơn đã đưa ra giải pháp rất đúng ''''Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh''''. Phải trải nghiệm, phải đứng lên từ khổ đau tuyệt vọng thì mới thấy được như vậy. Trước đó Nhạc sỹ đã khẳng định ''''Em là tôi và tôi cũng là em''''.

Em là tâm lý tuyệt vọng, là một biểu hiện nhất thời của cái tôi rộng lớn. Không thể nói tuyệt vọng là toàn bộ con người của ta, tính chất của nó là vô thường nên nó không thể chiếm cứ mãi vị thế điều khiển tâm thức.

Nhưng điều kỳ diệu là chính cái tâm lý tuyệt vọng ấy cũng chứa đựng tính chất của sự hồi sinh. Tại vì nhờ có lần chịu đựng ấy mà tâm ta trở nên kiên định và rộng lớn hơn, ta bắt đầu hiểu rõ hơn guồng máy hoạt động của cảm xúc và tâm lý của mình đẻ nhạy bén hơn trong tỉnh thức.

Cũng như đem rác chuyển hóa thành hữu cơ để nuôi hoa, góp phần làm ra hoa. Hoa trở thành rác mà rác cũng có thể biến thành hoa. Thành ra ranh giới giữa em tuyệt vọng và tôi chỉ cách nhau trong đường tơ sợi tóc.

Khi lạc lòng thì em bé dễ hờn khóc năm xưa trỗi dậy, nhưng chỉ cần sự tỉnh thức trở lại thì cái tôi vững chãi sẽ được nhặt về.

Vậy nên ta muốn có bình minh, muốn vượt thoát cơn khổ đau tuyệt vọng thì ta phải làm mới tâm hồn mình, thay vì đuổi theo kẻ khác để trừng phạt hay chìm đắm trong thú đau thương. Giải pháp hay nhất và duy nhất đó là phải ''''hồn nhiên'''', phải sống được với con người chân thật của mình. 

Con người chân thật là con người chưa từng đón nhận những vai vế của cuộc đời nên không cần phải che đậy hay trình diễn, con người ấy nhìn đâu cũng bằng cặp mắt trong suốt của bé thơ chứ không mang theo những thành kiến.

Nghĩa là ta phải bỏ nỗi khổ niềm đau kia vào trong một ngăn của chiếc tủ tâm hồn rồi tạm khóa lại, mau chóng trở về chăm sóc những ngăn tủ cần thiết khác mà ta đã từng bỏ quên.

Cảm nhận từng bước chân khi tiếp xúc với mặt đất, quan sát từng dòng hơi thở đang luân lưu, ngồi thật im để lắng nghe những tiếng động chung quanh và cả tiếng vô thanh, ngắm nhìn đóa nụ hoa đang rung mình nở nhụy sáng nay và làm tan vỡ những giọt sương lấp lánh. Ta hãy thu dọn bớt những công việc bề bộn có tính chất căng thẳng, mệt mỏi và phương hại đến phẩm chất trong tâm hồn.

Ta nên tập chấp nhận thật nhiều những cảm xúc xấu thay vì  trước nay hay kháng cự, và buông xả bớt những cảm xúc tốt thay vì trước nay hay tìm kiếm. Cách đó sẽ làm cho tâm hồn mau chóng lành lặn và ngày càng trở nên vững mạnh, ta sẽ không còn khiếp sợ, hay để cho hoàn cảnh thao túng nữa.

Nếu biết nhìn sâu sắc, ta sẽ cảm ơn những ai đã từng đem đến cho ta những khổ lụy, vì nhờ có như thế  ta mới thấy rõ nội lực yếu kém của mình để kịp thời quay về nuôi dưỡng.

Và chính nhờ chuyến trôi dạt đến tận cùng nỗi đau ấy mà năng lực sinh tồn tiềm tàng trong ta mới bừng dậy, ta mới ý thức sâu sắc về giá trị của cuộc đời mà quyết tâm thiết lập lại cách sống và cách đặt niềm tin của mình.

Ta hãy tin vào vô thường, mọi thứ rồi cũng sẽ đổi thay, ta sẽ không còn tuyệt vọng, và người kia sẽ không còn dại khờ mà làm cho ta khổ đau nữa. Bởi vì trong ta người kia đều có chất liệu rất trần gian  mà đôi khi thấy yêu thương quá cuộc đời này !            

Tạ ơn đời mầu nhiệm

Tạo duyên có rồi không

Hết không rồi lại có

Cho ngày mới đơm bông.

Tác giả bài viết: Thích Minh Niệm